اصولا افرادی در کنکور موفق خواهند بود که مطالب خود را به صورت ترکیبی بخوانند. بحث تاژک و مژک در فصل دوم کتاب دوم مطرح شده اما مطالب مرتبط با آن در بخش های دیگر همان کتاب و کتاب های دوم و سوم نیز آمده است.

نکته اول در این بحث ساختمان تاژک و مژک است که باید از بحث میکروتوبول یا ریز لوله  شروع کنیم.چون تاژک و مژک در یوکاریوت ها از میکروتوبول ساخته شده اند. البته در پروکاریوت ها تاژک از یک تار پروتئینی ساخته شده است.

کار هر دو تاژک و مژک هم که مربوط به تحرک است. حالا هدف حرکت ممکن است فرق کند. اما تفاوت تاژک و مژک چیست؟ یکی  در اندازه است که تاژک بزرگتر از مژک است و دیگری در تعداد است که اغلب تعداد مژک ها زیاد اما از تاژک ها کم است.

 

ریز لوله ها در ساختمان مژک وتاژک یوکاریوت ها

 

اولین سئوال مطرح ممکن است این باشد که در این سه کتاب چه سلول های دارای تاژک و مژک باشند؟

باکتری ها : بعضی باکتری ها دارای یک یا تعداد زیادی تاژک پروکاریوتی هستند.

گیاهان: فقط سلول های گامت نر(آنتروزوئید) خزه ها و سرخس ها تاژک دارند. گامت نر خزه 2 تاژک و از سرخس چند تاژک دارد.

قارچ ها: تاژک در آن ها دیده نمی شود.

جانوران: سلول های جنسی نر یا گامت نر یا همان اسپرم در انسان و جانوران دیگر دارای یک تاژک است. مثال دیگر از کتاب دوم هیدر است که بعضی سلول های داخل کیسه گوارشی یک تاژک دارند.

آغازیان : از دنیای آغازیان مثال های زیادی از سلول های تاژک دار در کتاب های درسی ذکر شده است. زئوسپور کاهوی دریایی دارای چهار تاژک و گامت های کاهوی دریایی دارای دو تاژک هستند. در کلامیدوموناس همه انواع سلول ها دو تاژکی هستند(گامت، زئوسپور و سلول های بالغ).اوگلنا ها هم دو تاژک دارند یکی بلند و دیگری کوتاه. تاژکداران چرخان دو تاژک دارند یکی طولی و یکی عرضی حرکت تاژک طولی باعث حرکت به جلو و حرکت تاژک عرضی باعث حرکت چرخشی می شود. تاژکداران جانوری هم بین یک تا هزاران تاژک در بعضی گونه ها دارند !!! کپک های مخاطی پلاسمودیومی، در مرحله رویش هاگ ها ممکن است سلول های تاژک دار درست کنند.در ولوکس  هر سلول، دارای دو تاژک به سمت بیرون است. البته بگم بعضی علما کنکوری می گویند گامت نر هاگداران هم تاژک دارد. مثال عامل مالاریا یا پلاسمودیوم.

اما مژک؟

قارچ ها، باکتری و گیاهان اصلا مژک ندارند.

در جانوران به عنوان مثال در انسان سلول های پوششی مجرای تنفسی مژک دارند. در بخش حلزونی و مجاری نیمدایره گوش درونی هم سلول های مژک دار وجود دارد. همچنین سلول های پوششی دیواره لوله فالوپ یا تخم بر هم دارای مژک هستند.در عروس دریایی هم مجاری شعاعی توسط مژک پوشیده شده است. در ماهی هم در بخش کاپولا سلول های مژکدار وجود دارد.

در آغازیان گروه مژکداران مثل پارامسی و تریکودینا دارای مژک هستند.

دیگه من یادم نمیاد، شما چی؟

حالا سئوال: 1- در کدام گروه جانداران به هیچ وجه تاژک و مژک دیده نمی شود؟

الف) باکتری ها     ب) گیاهان          ج) جلبک ها              د) قارچ ها

2- کدام گروه تاژکداران کلنی و اتوتروف هستند؟

الف) کلامیدوموناس و اسپیروژیر

ب)ولوکس و تاژکداران چرخان

ج) کلامیدوموناس و ولوکس

د) اسپیروژیر و ولوکس

 

خلاصه مطالب زیر را در جدول های زیر ببینید: